حیدر ولی زاده؛ تنش‌های مزمن میان ایالات متحده و ونزوئلا، که از زمان آغاز «انقلاب بولیواری» به رهبری هوگو چاوز شدت یافته است، یکی از پیچیده‌ترین مناقشات ژئوپلیتیک معاصر محسوب می‌شود. اگرچه واشنگتن مداخلات و فشارهای خود، از جمله سیاست تحریم‌های سخت‌گیرانه، را با شعارهایی همچون حمایت از دموکراسی، مقابله با قاچاق مواد مخدر و دفاع از حقوق بشر توجیه می‌کند، اما تحلیل‌های راهبردی نشان می‌دهند که پشت این گفتمان مداخله‌گرایانه، مجموعه‌ای از منافع اقتصادی، انرژی‌محور و ژئوپلیتیک دیرینه ایالات متحده نهفته است. در واقع، این تقابل بیش از آنکه نزاعی صرفاً ایدئولوژیک باشد، در هسته خود رقابتی برای کنترل و دسترسی به منابع عظیم انرژی و جلوگیری از نفوذ قدرت‌های رقیب جهانی در «حیاط خلوت» سنتی واشنگتن است.
۱.نبرد بر سر ذخایر استراتژیک؛ ثروت ونزوئلا زیر ذره‌بین آمریکا
ونزوئلا دارای بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت خام جهان است و علاوه بر آن، منابع قابل‌توجهی از مواد معدنی استراتژیک همچون طلا، بوکسیت و فلزات خاکی کمیاب را در اختیار دارد. همین ثروت طبیعی، این کشور را به یکی از مهم‌ترین قطب‌های انرژی جهان و هدفی اجتناب‌ناپذیر برای سیاست خارجی ایالات متحده تبدیل می‌کند.
سیاست «فشار حداکثری» واشنگتن عمدتاً با هدف بازگرداندن شرایط به پیش از دوره چاوز طراحی شده است؛ دوره‌ای که شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکایی و اروپایی نفوذ عمده‌ای بر ساختار تولید صنعت نفت .ونزوئلا داشتند. ملی‌سازی صنعت انرژی و افزایش حاکمیت دولت بر شرکت نفتی دولتی PDVSA، منافع اقتصادی بازیگران غربی را به شدت محدود کرد و این موضوع، واشنگتن را به سمت اعمال تحریم‌های «فلج‌کننده» سوق داد.
این تحریم‌ها که صادرات نفت و دسترسی کاراکاس به نظام مالی بین‌المللی را هدف قرار داد، عملاً با هدف قطع کامل درآمد دولت مادورو و زمینه‌سازی برای «تغییر رژیم» اعمال شدند.
۲.دکترین مونرو و چالش هژمونی آمریکا در کارائیب
از منظر ژئوپلیتیک، ونزوئلا برای واشنگتن نه صرفاً یک دولت با گرایش‌های چپ‌گرا، بلکه چالشی مستقیم برای هژمونی تاریخی آمریکا در نیمکره غربی تلقی می‌شود. این چالش، ریشه در دکترین مونرو (۱۸۲۳) دارد که ایالات متحده بر اساس آن، آمریکای لاتین را حوزه نفوذ انحصاری خود می‌داند.
از این دیدگاه، ظهور یک دولت صریحاً ضد آمریکایی که سیاست‌های واشنگتن را به چالش می‌کشد و مسیری خلاف جریان غالب منطقه برمی‌گزیند، یک شکست راهبردی و یک تهدید مستقیم تلقی می‌شود. این تهدید با مشارکت گسترده ونزوئلا با قدرت‌های رقیب آمریکا تشدید شده است:
همکاری با روسیه در حوزه دفاعی و تسلیحاتی.
وابستگی به چین به عنوان بزرگ‌ترین وام‌دهنده و خریدار نفت.
شراکت با ایران در دور زدن تحریم‌ها و بازسازی زیرساخت‌های انرژی.
از دید آمریکا، این روابط تلاشی برای ایجاد پایگاه نفوذ راهبردی توسط رقبای جهانی در نزدیکی مرزهای این کشور است؛ موضوعی که ماهیتاً تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی واشنگتن محسوب می‌شود.
هرچند ایالات متحده به‌طور رسمی بر موضوعاتی همچون نقض گسترده حقوق بشر، بحران مهاجرت، و نقش مقامات ونزوئلایی در قاچاق مواد مخدر تمرکز دارد، اما بسیاری از پژوهشگران روابط بین‌الملل معتقدند این مسائل بیشتر ابزارهایی برای توجیه‌پذیری مداخله سیاسی و اقتصادی هستند.
در تجربه‌های چند دهه اخیر از جنگ‌های بالکان و عراق گرفته تا پاناما و نیکاراگوئه واشنگتن بارها از گفتمان حقوق بشر، حمایت از دموکراسی و تلاش برای «مداخله انسان‌دوستانه» به‌عنوان پوششی برای تأمین منافع ژئوپلیتیک بهره‌برداری کرده است. در مورد ونزوئلا نیز، همین الگو تکرار شده است.
این فشار و اتهام‌زنی‌های گسترده علیه دولت مادورو، با هدف کاهش مشروعیت بین‌المللی کاراکاس و فراهم کردن زمینه حمایت افکار عمومی برای اعمال تحریم‌های شدید صورت می‌گیرد. این روند حتی با تهدیدات صریح مقام‌های کاخ سفید مبنی بر اینکه «گزینه نظامی روی میز است» همراه بوده است که خود ابزاری برای مجبور کردن کاراکاس به پذیرش تغییرات سیاسی مدنظر واشنگتن به شمار می‌رود.
نتیجه این که؛ تقابل میان واشنگتن و کاراکاس، در سطح تحلیلی نه یک نبرد میان «دموکراسی و استبداد»، بلکه نزاعی بنیادین بر سر کنترل منابع راهبردی، حق تعیین سرنوشت ملی و نفوذ منطقه‌ای است. این کشمکش، نمونه‌ای روشن از ابزارسازی گفتمان حقوق بشر است که نشان می‌دهد چگونه پوشش‌های خیرخواهانه در عرصه سیاست خارجی می‌توانند به ابزاری برای پیشبرد اهداف راهبردی و منافع ژئوپلیتیک قدرت‌های بزرگ تبدیل شوند.
انتهای پیام/